De strategische betekenis van energie-infrastructuur binnen het Nederlandse systeem
Datum publicatie: 15 juni 2024
De term 'Return on Investment' (ROI) wordt in de context van publieke infrastructuur vaak te eng geïnterpreteerd. Dit artikel herdefinieert ROI als een maatstaf voor niet-financiële, institutionele en strategische waarde, en benadrukt de cruciale rol van betrouwbaarheid, stabiliteit en maatschappelijke continuïteit.
Fundamenten van Publieke Infrastructuurontwikkeling
De ontwikkeling van nationale energie-infrastructuur is geen primair commerciële onderneming, maar een fundamentele pijler voor de nationale economie en maatschappelijk welzijn. In tegenstelling tot private investeringen, waar financiële winst het hoofddoel is, richt de overheid zich op het creëren van publieke waarde. Deze waarde manifesteert zich in de vorm van een stabiele, betrouwbare en betaalbare energievoorziening, die op haar beurt economische activiteit faciliteert, sociale stabiliteit ondersteunt en de nationale veiligheid waarborgt. De besluitvorming rondom infrastructuurprojecten, zoals de uitbreiding van het hoogspanningsnet of de aanleg van waterstofbackbones, overstijgt daarom de logica van een simpele kosten-batenanalyse.
De institutionele structuur die deze ontwikkeling mogelijk maakt, is gebaseerd op een publiek-privaat model waarin de staat de kaders stelt en reguleert, terwijl netbeheerders (veelal in publieke handen) de operationele uitvoering voor hun rekening nemen. Dit model is ontworpen om marktfalen te corrigeren en te garanderen dat investeringen worden gedaan met een horizon die decennia overspant, ver voorbij de cycli van de markt of de politiek.
Lange termijnplanning, continuïteit en systeembestendigheid
Een kernelement van de strategische waarde van energie-infrastructuur is de nadruk op lange termijnplanning. Beslissingen die vandaag worden genomen, bepalen de capaciteit, flexibiliteit en robuustheid van het energiesysteem voor de komende 30 tot 50 jaar. Dit vereist een vooruitziende blik die rekening houdt met demografische ontwikkelingen, technologische transities (zoals elektrificatie van mobiliteit en industrie), veranderende geopolitieke verhoudingen en klimaatverandering.
Systeembestendigheid is niet enkel een technische eigenschap, maar een strategische capaciteit die de natie in staat stelt om schokken op te vangen, of deze nu economisch, klimatologisch of geopolitiek van aard zijn.
De 'ROI' van een versterkt elektriciteitsnet is bijvoorbeeld niet direct meetbaar in euro's, maar in de vermeden kosten van grootschalige stroomuitval, de mogelijkheid voor bedrijven om te elektrificeren en te verduurzamen, en het vertrouwen van burgers en investeerders in de stabiliteit van de Nederlandse economie. Continuïteit is hierbij het sleutelwoord: de ononderbroken beschikbaarheid van energie is de basisvoorwaarde voor een functionerende moderne samenleving.
Institutionele en niet-financiële waarde
De ware waarde van de energie-infrastructuur ligt in haar institutionele verankering en de niet-financiële baten die zij genereert. Ten eerste is er de waarde van een onafhankelijke, deskundige regulatory body (zoals de ACM) die toeziet op tarieven, investeringsplannen en marktwerking. Dit zorgt voor een voorspelbaar en eerlijk speelveld. Ten tweede is de coördinatie tussen de overheid (Ministerie van EZK), netbeheerders (zoals TenneT en de regionale spelers) en onderzoeksinstellingen (zoals TNO) van onschatbare waarde. Dit ecosysteem van samenwerking bevordert kennisdeling, innovatie en integrale planning.
Deze institutionele architectuur creëert vertrouwen. Het is dit vertrouwen dat bedrijven motiveert om te investeren in grootschalige, kapitaalintensieve projecten in Nederland. Ze rekenen op de aanwezigheid van een betrouwbaar energienet. De 'ROI' is dus ook de versterking van Nederland als aantrekkelijke vestigingslocatie. Dit is een strategisch kapitaal dat zich moeilijk laat kwantificeren, maar dat essentieel is voor de welvaart op lange termijn.
Concluderend, het beoordelen van energie-infrastructuur enkel op basis van financiële metrics is een fundamentele misvatting. De strategische betekenis ligt in de bijdrage aan nationale veerkracht, economische stabiliteit en maatschappelijke continuïteit. Het is een investering in de fundering van de samenleving zelf, waarvan de 'return' zich uitbetaalt over generaties.
Verdiep u in structurele benaderingen van energie-infrastructuur en bestuurlijke besluitvorming.